13. Kotor (Montenegro), Medjugorje, Mostar en Sarajevo (Bosnië, 16 t/m 22 november 2025)

Hallo allemaal,

ik heb alle tijd voor blog nummer 13. Een passend getal voor dit blog, want ik zit vast in een sneeuwstorm langs de kustroute tussen Zadar en Rijeka in Kroatië. Het stormt heel hard en met alle windvlagen komt sneeuw mee en het is 0 graden. Dat had ik niet verwacht. Gisteren vanaf Sarajevo (waar juist dit weer voorspeld werd) richting kust, regende het wel de hele dag, maar het was nog 8 graden. Ik dacht aan de kust veilig te zijn voor winterse buien. Niet dus. Tot overmaat van ramp heb ik vanmorgen (voor het eerst!) per ongeluk benzine in mijn tank gegooid in plaats van diesel! Gelukkig kwam ik er na 16 liter achter. De aardige tankstationman is bij een bevriende garageman in de buurt te rade gegaan en die vertelde dat het niet nodig was om de tank leeg te pompen. Ik moest de tank verder met diesel volgooien en dan zou het geen probleem moeten zijn (misschien met wat 'haperingen' tijdens het rijden). Tot nu toe klopt het. Ik heb zelfs geen haperingen gemerkt (maar misschien ook vanwege het weer). Er is ook goed nieuws: de ruitenwissers doen het nog, niet meer helemaal geluidloos, maar ik tel mijn zegeningen. Ik sta vannacht beschut en ik hoop dat ik morgen weer door kan. Het zou kalm en zonnig moeten zijn en 4 graden. We zullen het meemaken en anders wordt het zeker maandag, want dan is het 10 graden met regen. Het was niet de bedoeling deze toeristische (met mooi weer prachtige) route te nemen, maar de snelweg (die dieper het land in ligt) was afgesloten. Dus gewoon pech.

Onderweg reed er een kleine camper voor mij met een Duits kenteken en die reed heel langzaam. Uiteindelijk ging die aan de kant en kon ik er langs. Toen ik er eenmaal langs was nam zijn snelheid ook toe en hielden we elkaar in het zicht. Op een parkeerplaats voor een korte pauze, stopten we allebei en er stapte een jonge vrouw uit die mij kwam vertellen dat ze zo dankbaar was dat ik voor ging rijden. Ze was bang geworden en durfde eigenlijk  niet meer, maar toen zij zag dat ik doorreed, vatte ze moed om door te gaan. We zijn nu in hetzelfde dorp gestrand en ze kwam mij net vertellen dat ze een appartement heeft geboekt voor de nacht. In haar kleine campertje heeft ze geen wc en geen verwarming (denk ik) en ze kan ook niet staan. Ze bood mij onderdak aan, maar ik heb wel alles bij de hand. Wat een avonturen!

En dan nu de belevenissen van afgelopen week. Die begon heel goed met een prachtige plek aan de Baai van Kotor in Montenegro (het derde nieuwe land deze reis). Die baai bestaat eigenlijk uit 4 'bekkens' die met elkaar in verbinding staan en er bevinden zich 7 eilandjes in de baai. Het lijkt een beetje op de Noorse fjorden, want het gaat 30 km diep het land in. Er liggen allemaal mooie plaatsjes omheen waar je zomers over de koppen kunt lopen, maar nu is het rustig. Alhoewel: de volgende morgen lag er een enorm cruiseschip voor het pittoreske stadje, waar het historische centrum met gemak in past. Ik ben na aankomst helemaal naar boven gelopen op de oude vestingmuren naar de top, waar tussen de 9e en de 15e eeuw alle heersers die ooit Kotor hebben ingenomen in het kasteel hebben gewoond. Nu stelt dat kasteel niets meer voor. De vestingmuren zijn 4,5 km lang (het dubbele van die van Dubrovnik) en je moet 260 meter hoogte en 1350 treden overwinnen, maar dan heb je ook wat: prachtig uitzicht over de baai en de (driehoekige) historische stad met 4 kerken binnen de muren, waaronder een mooie kathedraal. Ik heb er wel een paar dagen van bij moeten komen. Bij nacht had ik zicht op de lichtjes van de stad en de vestingmuren. De rest van Kotor was minder aantrekkelijk om te zien. 

De volgende morgen in de regen mijn route naar het noorden vervolgd, die eerst nog lange tijd langs de baai kronkelde, dus ik heb het merendeel van de overige 'bekkens' ook gezien. Ik heb ook nog wat foto's kunnen maken van de beroemde twee eilandjes vóór het gerenoveerde plaatsje Perast. Ik had het plaatsje zelf ook nog wel willen bezoeken (drie sterren!), maar te nat. Dat was mijn enige overnachting in Montenegro. Het weer gooide roet in het eten.

De volgende halte was het Maria's bedevaartoord in Bosnië-Herzegovina, Medjugorje. Mooie route, maar slechte wegen. Ik ben in juni 2023 ook in Medjugorje geweest (zie blog 6 van die reis voor de reden). Ik ben niet zo'n gelover in de verschijningen van Maria, maar de vorige keer heb ik verzuimd iets te doen voor een lieve oude vriendin, die er wel in gelooft en dat heb ik nu goed gemaakt. Het lag min of meer op de route en de camping van toen was nog open. 

Min of meer langs de route naar Mostar ligt het een islamitisch kloostercomplex (Tekija/Dervish house) in Blagaj aan de bron van de rivier Buna. Wat een prachtige kleur blauw hebben rivieren bij hun bron. Dit is nu de tweede keer deze reis dat ik langs zo'n bron kom en beide keren diezelfde blauwe kleur. Je kon het Dervish huis in (zonder schoenen en met sjaal om het hoofd). Het huis wordt niet meer bewoond. Er vinden nog wel 3 keer per week vieringen plaats. Paar restaurantjes langs de rivier. De klif boven de rivier is 240 meter hoog en het is al een paar keer voorgekomen dat er rotsen naar beneden zijn gekomen, waardoor het complex sinds eerste helft 17e eeuw tenminste 8 keer is herbouwd, de laatste keer in 2011. Het is ook geen handige plek, maar wel erg mooi. 

Bosnië heeft het zwaarst onder de Balkanoorlog van 1991 - 1995 geleden. Tenminste 140.000 doden, waarvan 100.000 in Bosnië. En vooral Moslims. De tragedie in Sebrenica, waarbij ruim 8000 mannen werden vermoord, kennen we allemaal. De boogvormige (Ottomaanse) brug in Mostar (Stari Most) die in 1993 kapot werd geschoten, hebben de meesten ook nog wel op het netvlies (denk ik). Het is 30 jaar geleden, maar nog steeds staan er huizen in Mostar én Sarajevo met zichtbare beschadigingen door inslagen van mortieren en kogels. Daar word je stil van. Ik heb in Mostar het museum bezocht dat over de oorlog gaat en dat is gruwelijk. Al die persoonlijke verhalen van slachtoffers, die het overleefd hebben, maar je moet niet vragen hoe. Volstrekt onmenselijk wat daar is gebeurd. Je vraagt je af hoe de Bosniërs  in staat zijn om met elkaar verder te leven. Het museum in Mostar wordt gerund door vrijwilligers, die òf zelf gewond zijn geraakt en/of familie hebben verloren. Je kunt er dagen verblijven om alle verhalen te lezen, foto's en ander beeldmateriaal, films, en de ten toon gestelde voorwerpen (kleding, notitieboekjes, huishoudelijke voorwerpen, etc) te bekijken, maar ik word er ziek van. Ik was echt aangeslagen. Je kan iets vanuit je veilige huis op TV horen of zien, maar het van dichtbij zien, ook al is het 30 jaar later, komt heel anders aan. De volgende morgen nog de stad bekeken vanaf de minaret van de Mehmet Pashamoskee (voltooid in 1618). Ik heb er een filmpje van gemaakt. 

In het prachtig gerenoveerde gemeentehuis van Sarajevo was ook een tentoonstelling over de oorlog en dan met name over het oorlogstribunaal van het Internationale Strafhof in Den Haag, waar de aanklachten tegen 161 mensen, die van oorlogsmisdagen werden beschuldigd, werden behandeld. Ook daar een aantal misselijkmakende verhalen. Wat mij opviel in die verhalen: niemand begrijpt waarom. Waarom doe je dit, terwijl we jarenlang als goede buren naast elkaar hebben geleefd? Het is ook niet te bevatten. Beide steden zijn nu voor een belangrijk deel gerenoveerd. Aan de renovatie van de brug in Mostar heeft NL ook meebetaalt. Heel goed. Beide steden hebben leuke bazaars met veel souvenirswinkeltjes, die mooie spullen verkopen. Veel sieraden, kleurrijke kleden (Kelims dus Anneke) en kleurrijke lampen, aardewerk, etc etc.  Door Sarajevo loopt de rivier Neretva met aan beide zijden een loopboulevard, waaraan mooie gebouwen staan, onder andere van de kunstacademie en de universiteit en bijna aan het eind het gemeentehuis, dat van binnen en buiten een plaatje is. In 1992 is de nationale bibliotheek van Bosnië, dat in het gemeentehuis was gevestigd, verbrand door de Serven. Die bibliotheek is in 2014 weer geopend voor publiek, maar een hoop boeken zijn voorgoed verdwenen. Ook hier zowel (vooral Orthodoxe) kerken als moskeeën. Ooit stonden er in Sarajevo 42 islamitische en 103 christelijke gebedshuizen. Dat zijn er inmiddels veel minder, maar toch nog een behoorlijk aantal. Ik heb de dag afgesloten met een wijntje op de 35e verdieping van de AVAZ Twist Tower: 100 meter boven de grond (met de lift). In totaal is die 172 meter en daarmee de hoogste toren van geheel (voormalig) Joegoslavië.

In de omgeving van Sarajevo kan je ook skieën. Per slot van rekening zijn in 1984 de Olympische Winterspelen in Sarajevo gehouden.  En de enige camping die open was lag in de buurt van een groot skigebied. Had ik iets te laat door: het had gesneeuwd daar boven, maar gelukkig de volgende dag niet zo koud en zelfs zon. De tweede nacht in Sarajevo op een parkeerplaats bij een shoppingcentrum in de stad gestaan met aparte plekken voor campers. Dat was prima. 

Als het weer het toelaat rij ik morgen naar Triëst in Italië en vervolgens door naar Venetië, waar het komende donderdag mooi weer wordt! Ik wil dat niet missen, want nu is het vast minder druk. Ben er ooit, heel lang geleden, een keer geweest. Tussendoor ga ik een wasserij opzoeken. 

Fijne zondag en ook sterkte met de kou in NL. 

Groeten Annemiek